Nyenrode Private Wealth Program: familievermogen, governance en continuïteit

De passer als vast middelpunt

Hoe ondernemende families hun vermogen over generaties doorgeven en waarom fiscaliteit/structuur op de voorgrond liggen, maar strategie en communicatie prioriteit moeten hebben.

Een gesprek met prof. dr. Roberto H. Flören (Nyenrode Business Universiteit), Michiel Dill (Nyenrode Business Universiteit & Clavis) en Jacqueline van der Stelt (VANDERSTELT).

Een passer meet, begrenst en trekt cirkels maar altijd vanuit één vast middelpunt. Het is een treffend beeld voor wat vermogende families keer op keer moeten doen: terugkeren naar de kern. Wie zijn wij? Wat willen wij met dit vermogen? En hoe zorgen we dat de volgende generatie daar ook een eigen antwoord op kan geven? Vragen die simpel klinken, maar waarop te veel families het antwoord schuldig blijven totdat het te laat is.

Michiel Dill en Roberto Flören zijn samen de drijvende kracht achter het Private Wealth Management-programma van Nyenrode Business Universiteit dit jaar voor de 27e keer. Jacqueline van der Stelt, oprichter van VANDERSTELT en zelf alumna van het programma, sprak met hen over wat vermogende families vandaag bezighoudt, waarom vastgoed zo’n bijzondere rol speelt en wat er echt nodig is om dit deel van het vermogen over generaties te laten werken.

Wat zien jullie nu veranderen in de wereld van vermogende families?

Roberto Flören: “Er wordt momenteel de nodige familiebedrijven overgedragen. Ook naar private equity, en daarmee komt er vermogen vrij bij families die het voorheen hoofdzakelijk in de onderneming hadden zitten. Dat ‘cash event’ confronteert hen opeens met een vraag die ze nooit eerder hoefden te beantwoorden: wat doen we nu? Bovendien verspreidt eigendom zich steeds vaker over meerdere kinderen die allemaal eigenaar worden zonder allemaal actief betrokken te zijn bij het bedrijf. Je wordt rentmeester van iets wat je niet zelf hebt opgebouwd. Dat vraagt een heel andere instelling.”

Michiel Dill: “Tegelijkertijd zien we hoe technologie de omgeving rondom vermogen verandert. Waar een family office vroeger een gebouw met bureaus was, werkt de nieuwe ‘ontvangende’ generatie liever met modulaire, cloudgebaseerde platforms. AI speelt al een grote rol in rapportages en beheer. Maar de grootste verschuiving zit misschien nog wel in de mentaliteit: de ontvangende generatie denkt niet alleen in rendementen. Ze wil weten wat het doel is van en hoe het vermogen bijdraagt aan de samenleving. Purpose is geen modieus begrip meer; het is een serieuze vraag.”

Jacqueline van der Stelt: “Dat herken ik sterk. Wat ik in onze praktijk daarnaast zie is dat families bij de overdracht graag willen dat het vastgoedvermogen ‘beheersbaar en minder risicovol en ondernemersafhankelijk’ wordt. Minder arbeidsintensief, voorspelbare kasstromen, minder gedoe en minder afhankelijk van het vaak ondernemende karakter van de oprichter. Terwijl pa of opa nog vol energie dagelijks aan complexe en langjarige ontwikkelprojecten trekt, hebben de kinderen immers vaak al hun eigen carrière elders en tenminste hun eigen DNA. Zien jullie die kloof vaker?”

Dill: “En dat is een legitieme wens. Als een volgende generatie zegt: ‘wij willen ander vastgoed of een andere structuur’, dan moet die ruimte er zijn. De vraag is altijd: heeft de familie een strategie, of heeft de strategie de familie?”

Flören: “Absoluut. Het DNA van de oprichter is niet automatisch het DNA van de erfgenamen. Ik denk dan ook aan een familie in ons programma waarbij de ouders een prachtige kunstcollectie hadden opgebouwd als belegging, als passie, als identiteit. Geen van de kinderen voelde er iets bij. Dat is geen mislukking; het is menselijk. Maar je moet er wel op tijd over praten.”

Wat onderschatten families het meest bij de overdracht?

Dill: “De techniek regelt zich gemiddeld wel. Notarissen, fiscalisten, accountants die vinden ze. Maar families praten makkelijker met externe adviseurs dan met hun eigen kinderen over het vermogen. Ze schieten in de structuren, terwijl de echte vraag is: wat willen we met dit geld, en hoe betrekken we de volgende generatie daarin?”

Flören: “En dan komt ook de vraag: wanneer betrek je kinderen erbij? Sommige ouders houden ze bewust op afstand ‘bouw zelf maar iets op’. Anderen betrekken ze vroeg. Beide heb ik gezien, beide kunnen goed uitpakken. Maar het grootste gevaar is géén keuze maken en er niet over praten. Dan is het een verrassing voor iedereen.”

Van der Stelt: “Ik herken dat. We zien ook dat ouders een heel strakke structuur bouwen met de beste bedoelingen maar dat de kinderen zich daarin gevangen voelen. Hoe ga je daarmee om?”

Dill: “Hoe machtiger de structuur, hoe groter de onmacht van de ontvangende generatie. Dat klinkt paradoxaal, maar het klopt. Als je wilt dat vermogen continuïteit heeft, moet elke nieuwe generatie de ruimte krijgen om haar eigen strategie te formuleren. Dat doe je door ze te betrekken, niet door alles dicht te timmeren.”

Waarom speelt vastgoed vaak zo’n bijzondere rol binnen familievermogens?

Flören: “Ik ben geen vastgoedexpert, maar ik begrijp de aantrekkingskracht heel goed. Ik kom bij families die letterlijk drie dingen telden: hoeveel auto’s, hoeveel personeel, hoeveel gebouwen. Lekker concreet. Je kunt er langs rijden. Je kunt het aanraken. Dat geeft een gevoel van controle dat aandelen of fondsen niet geven.”

Dill: “Bovendien hebben ondernemende families vaak al een relatie met stenen via hun bedrijf. Ze kennen de lokale markt, ze weten hoe bouw en verhuur werkt. Dus als ze gaan beleggen, kiezen ze voor iets vertrouwds. Dat is op zichzelf prima. Maar diversificatie is geen vrijblijvende luxe: het vergroot de kans dat vermogen in stand blijft, juist omdat risico’s gespreid zijn.”

Van der Stelt: “De families die wij begeleiden zijn sterk in direct vastgoed. Velen zoeken ‘geen-gedoebeleggingen’ synoniem voor vastgoed met voorspelbare, geïndexeerde huurstromen, lage beheersintensiteit en solvabele huurders. Die stabiele cashflows maken het makkelijker om structurele kostenposten te dragen: een family office, toelage voor de kinderen of filantropie.”

“Geef je je dochter een Maserati, of word je boos als er eentje voor de deur staat? Beide zijn begrijpelijk. Maar bespreek het wél.”
— Roberto Flören

Wat maakt jullie Nyenrode Private Wealth programma anders dan een opleiding?

Flören: “We creëren een veilige omgeving. Mensen kunnen spreken over zaken waar ze normaal gesproken met niemand over kunnen praten samen met gelijkgestemden. Overdragers en ontvangers, echtparen en individuele erfgenamen, mensen die al tien jaar in een family office zitten naast mensen die er net mee beginnen. En een beperkt aantal adviseurs als onderdeel van het ecosysteem. Die mix is de kracht.”

Dill: “De samenstelling van de groep is heel belangrijk. Daar sturen we ook actief op. We krijgen soms een vader met zijn drie kinderen, dan weer twee zussen, dan een echtpaar. Families met een familiebedrijf of familievermogen en niet zelden met beide. Zowel de overdragende als de ontvangende generatie. De samenstelling van de groep faciliteert gesprekken die je nergens anders hebt.”

“Draag niet alleen economische gerechtigheid over. Betrek de volgende generatie en help hen hun eigen identiteit ten aanzien van het vermogen te vinden.”
— Michiel Dill

Van der Stelt: “Ik heb het zelf gedaan, en wat me bijbleef was de opdracht op de laatste dag.”

Flören: “Ja we vragen deelnemers een brief te schrijven vanuit de toekomst. Zeven jaar vooruit, terugkijkend op hun eigen rol binnen het familievermogen. Je ziet wat voor emoties dat losmaakt. En hoe mensen elkaar daarna spontaan proberen te helpen. Daar doen we het voor niet alleen voor de kennis, maar zodat zij verder kunnen.”

Wat is jullie één advies aan families die nu nadenken over de toekomst van het familievermogen?

Dill: “Draag niet alleen economische gerechtigheid over dat zijn de bezittingen en de structuren. Betrek de volgende generatie. Help hen hun eigen identiteit ten aanzien van het vermogen te vinden. En zorg dat je zelf aangenaam vermogend bent. Dat is niet zo heel moeilijk om te organiseren, als je maar uit de techniek stapt en ook de communicatie en strategie serieus neemt.”

Flören: “Een passer heeft een middelpunt, een pen en leidt tot een strakke cirkel. Maar binnen de wereld van het familievermogen hebben we te maken met een bijzondere dynamiek familie, bedrijf en vermogen waarbij die drie cirkels elkaar voortdurend overlappen en beïnvloeden. Dit model komt regelmatig terug in ons Private Wealth Management programma. Iedere cirkel heeft zijn eigen belangen en zijn eigen tempo. Het drie-cirkelmodel maakt die overlap zichtbaar: waar de cirkels samenkomen, liggen de meest complexe vragen. En precies daar, in dat spanningsveld, moet elke generatie opnieuw het middelpunt vinden middels dialoog. Verdiep je in dit onderwerp en niet alleen in de techniek. Iedere familie is uniek, en dat gevoel van ‘wij staan er alleen voor’ klopt gewoon niet. Zoek gelijkgestemden op en bespreek thuis wat je écht vindt van vermogen.”

‘Het middelpunt bepaalt waar je staat; de pen bepaalt hoe ver je reikt. Weten wie je bent als familie en durven te bewegen binnen die drie cirkels dat is misschien wel de kern van alles.’
— Van der Stelt

“De kracht van een familie ligt niet in wat zij bezit, maar in wat zij doorgeeft.”

Voor meer informatie: Private Wealth Management Programma.

Over Jacqueline van der Stelt – VANDERSTELT

Jacqueline van der Stelt is econoom en Master of Real Estate. Zij was onder meer ontwikkelaar bij BPD en directeur van ING Real Estate Finance. Haar kracht ligt in de combinatie van vastgoed, mensen en financiële middelen, die zij vanuit een langetermijnperspectief benadert en als expert naast ondernemers, vermogende families en family offices inzet. Zelf volgde zij de Nyenrode Commissarissenopleiding en het Private Wealth Management Programma.

Vanaf de nieuwe collegereeks verzorgt zij als gastdocent het college ‘Vastgoed als asset class’, waarin zij theorie en praktijk van vastgoedbeleggingen verbindt met dagelijkse praktijkvoorbeelden.

Samenvatting

In een gesprek tussen prof. dr. Roberto Flören en Michiel Dill (beiden verbonden aan het Nyenrode Private Wealth Management Programma) en Jacqueline van der Stelt (VANDERSTELT) staat één beeld centraal: de passer als vast middelpunt. Vermogende families moeten telkens terugkeren naar de kern – wie zijn wij, wat willen wij met dit vermogen, en hoe geven wij de volgende generatie een eigen antwoord daarop? Volgens Flören en Dill verschuift de wereld van vermogende families: door bedrijfsoverdrachten en de verspreiding van eigendom over meerdere, minder actief betrokken kinderen wordt de ontvangende generatie eerder ‘rentmeester’ dan bouwer, en denkt zij explicieter na over de purpose en maatschappelijke bijdrage van het vermogen.

Het Nyenrode Private Wealth Management Programma, dit jaar voor de 27e keer georganiseerd, biedt vermogende families, family offices en trusted advisors een veilige omgeving om deze thema’s te bespreken met gelijkgestemden, en combineert academische verdieping met praktijkervaring rondom familiedynamiek, vermogensplanning, governance, communicatie en socio-emotioneel vermogen. Het advies aan families die nu nadenken over de toekomst van hun vermogen: draag niet alleen economische gerechtigheid over, betrek de volgende generatie tijdig, help hen hun eigen identiteit ten aanzien van het vermogen te vinden, en organiseer het gesprek daarover bewust en serieus.

Veelgestelde vragen over familievermogen, governance en continuïteit

Wat is het drie-cirkelmodel en waarom is het relevant voor familievermogens?
Het drie-cirkelmodel brengt de overlappende belangen van familie, bedrijf en eigendom in beeld. Deze cirkels overlappen elkaar voortdurend en beïnvloeden elkaar; juist in het spanningsveld waar de cirkels samenkomen liggen de meest complexe vraagstukken. Volgens Flören moet elke generatie opnieuw het middelpunt vinden binnen dit model, via dialoog en niet alleen via techniek – omdat iedere familie uniek is.

Waarom speelt vastgoed vaak zo’n bijzondere rol binnen familievermogens?
Vastgoed is concreet en tastbaar: je kunt er langs rijden en het aanraken, wat een gevoel van controle geeft dat aandelen of fondsen niet bieden. Ondernemende families hebben bovendien vaak al een relatie met ‘stenen’ via hun bedrijf en kennen de lokale markt. Vastgoed met voorspelbare, geïndexeerde huurstromen en solvabele huurders levert bovendien stabiele cashflows op, waarmee structurele kostenposten zoals een family office, toelages voor kinderen of filantropie kunnen worden gedragen. Diversificatie blijft daarbij wel essentieel om het vermogen in stand te houden.

Wat onderschatten families het meest bij de overdracht van vermogen?
Volgens Michiel Dill regelt de techniek – notarissen, fiscalisten, accountants – zich doorgaans wel. Wat families onderschatten is het gesprek binnen de familie zelf: wat willen we met dit geld, en hoe betrekken we de volgende generatie daarbij? Families praten vaak makkelijker met externe adviseurs dan met hun eigen kinderen over het vermogen, waardoor de echte vraag onbesproken blijft.

Hoe kunnen ouders de volgende generatie op een gezonde manier betrekken bij het familievermogen?
Er is geen vast recept: sommige ouders houden kinderen bewust op afstand (‘bouw zelf iets op’), anderen betrekken ze vroeg – beide kunnen goed uitpakken. Het grootste risico is géén keuze maken en er niet over praten, wat tot een onaangename verrassing kan leiden. Belangrijk is verder dat een te strakke structuur, ook met de beste bedoelingen gebouwd, de ontvangende generatie kan beperken. Continuïteit van vermogen vraagt dat elke nieuwe generatie de ruimte krijgt om haar eigen strategie te formuleren, door haar te betrekken in plaats van alles dicht te timmeren.

Wat maakt het Nyenrode Private Wealth Management Programma anders dan een reguliere opleiding?
Het programma creëert een veilige omgeving waarin deelnemers – overdragers, ontvangers, echtparen, individuele erfgenamen en ervaren family-office-professionals – kunnen spreken over zaken die ze normaal met niemand bespreken, samen met gelijkgestemden. De samenstelling van elke groep wordt bewust gestuurd om herkenbare gesprekken te faciliteren. Het programma combineert academische verdieping met praktijkervaring en behandelt thema’s als familiedynamiek, vermogensplanning, governance, communicatie, investeren als familie en socio-emotioneel vermogen, en loopt sinds 1998 (inmiddels de 27e editie).

Wat is het belangrijkste advies aan families die nu nadenken over de toekomst van hun familievermogen?
Draag niet alleen economische gerechtigheid over de bezittingen en structuren over, maar betrek de volgende generatie actief en help hen hun eigen identiteit ten opzichte van het vermogen te vinden. Zorg daarnaast dat u zelf aangenaam vermogend bent. Dat vraagt vooral dat families uit de techniek stappen en ook de communicatie en strategie serieus nemen: zoek gelijkgestemden op en bespreek thuis wat u werkelijk vindt van het vermogen, in plaats van het gesprek te vermijden.

Vond u dit artikel interessant? Abonneer u ook op ons Magazine!